باشد . در درجهء دوم سفيدش خوب است . اما آنچه شبيه صمغ صنوبر و صاف نيست بد است . قوت چسبنده دارد و اگر با داروهاى گرم مخلوط كنند از تأثير گرمى آنها مىكاهد . نوعى از درخت اقاقيا در ( قباد ) مىرويد و نوعى ديگر بنام ( قيا ) هست كه شبيه اقاقياى مصرى است و از آن بسيار كوچكتر است و از آن نرمتر و نرمش‌پذيرتر است . اين نوع به دهانى ماند كه پر از خارهاى پيكان‌مانند باشد . برگش شبيه برگ فيجن است . تخمش در پاييز مىرسد و در نيامك‌هاى مزدوج قرار دارند و هر نيامكى سه تا چهار قسمت است و تخمش از عدس ريزتر است . اين اقاقيا از اقاقياى مصرى كم‌قوت‌تر است . ليكن اين نوع نيز گيرندگى دارد و افشره از آن مىگيرند . اما اين نوع اخير را نبايد در داروهاى به چشم كشيدنى يا چكيدنى به كار برد . و ما ازاين‌رو اين را شرح داديم كه بعضى از مردم اين نوع را نيز قرظ گويند . من از اشخاص معتبر كرمان شنيده‌ام كه آنها افشرهء درخت قرظ را اقاقيا گويند و ما كنشهاى اقاقيا و تأثيرات آن را بر بدن در فصل الف بيان كرده‌ايم . قمرقريش : ديسقوريدوس گويد : قمرقريش همان است كه بعضى آن را ( فنطونداس ) گويند و در حقيقت ثمر درخت تنوب است و در نيامك قرار دارد و نيامك را صنوبر نامند . خاصيت : گيرنده و كمى گرمىبخش است . سينه : تنها يا با عسل به كار برند در علاج سرفه و سينه‌درد مفيد است . در اينجا حرف قاف پايان پذيرفت و عدد داروهاى اين فصل به پنجاه و دو رسيد . فصل بيستم حرف ( ر ) ريحان : گياهى است مشهور و دو نوع دارد . اندامان راننده : ريحان از بادكردگى معده مفيد است . ريحان را بكوبند و روغنش را بگيرند و روغن مرهم شود و بر بواسير مالند نافع است . ريحان سليمانى : اين گياه در كوههاى اصفهان پيدا مىشود . به شبت سبز ماند . گويند برگش به گياه خطمى شبيه و شكوفه‌هايش كوچك و همچون لبلاب به درخت مىپيچد . شايد در اين روايات اختلافى باشد و شايد منظور از خطمىسان گياه جمسفرم باشد . چه عوام عقيده دارند كه جم سليمان است . خاصيت : لطيف و خشكاننده است . ورم : با سركه بر باد سرخ و ورم بلغمى مالند . و برگ و روغنش نيز داروى ورم بلغمى است . قرحه : با سركه بر قرحهء سارى مالند مفيد است . مفاصل : بر نقرس مالند سودمند است . سر : در علاج كج‌دهنى مفيد است . اندامان راننده : با روغن گل بردارند درد زهدان تسكين يابد . زهرها : بر نيش‌زدهء كژدم مالند خوب است .